Borçlar Hukuku Ders Notları

0

Borçlar Hukuku Ders Notları

Borçlar hukuku 4 ekim 1926’da İsviçre’den alınan medeni kanunla yürürlüğe girmiştir.
Borç unsurları
1-Borçlu (Pasif suje)
2-Alacaklı (Aktif suje)
3-Edim (Konu)
Borcun kaynakları:
1-Hukuki işlemden ve özellikle sözleşmelerden doğan borçlar
2-Haksız fiillerden doğan borçlar
3-Sebepsiz zenginleşmeden doğan borçlar
4-Gabin (Aşırı sömürme, yararlanma)
SÖZLEŞME
İki tarafın karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamaları ile meydana gelen işleme sözleşme denir.(Kendi iç dünyalarındaki ifadelerini dışa vurmasıdır) 2 çeşittir
a-Tek tarafa borç yükleyen sözleşmeler(örn. Bağışlama vaadi ile yapılan sözleşmeler, vasiyetname)
b-iki tarafada borç yükleyen sözleşmeler Örnek:Satım, Kira, Hizmet akdi sözleşmesi, Eser(istisna) sözleşmesi
Sözleşmenin kurulması:Sözleşme bir tarafın icabı diğer tarafın kabulu ile kurulmuş olur. İcap zaman olarak kabulden önce yapılır. Kabul sonuç doğurucu bir işlem olduğundan icaptan daha önemlidir. Kabul ile sözleşme kurulmuş olur.
İcaba davet:Sözleşmenin kurulması aşamasında yapılan ve esaslı unsurlarını içermeyen, karşı tarafca kabul edildiğinde sözleşmeyi kurabilecek olgunlukta olmayan beyanlara icaba davet denir Örneğin:Gazete ve tv reklamlarında fiyat gösterilmeden yapılan reklamlar, vitrindeki fiyatsız teşhirler icaba davettir. Ressamın tablolarını üzerinde fiyatıyla sergilemesi icaptır.
Sözleşme şekilleri:
1-Resmi şekil:Bir hukuki işlemin yetkili bir makam ya da şahış önünde yasaların aradığı usul ve koşullara uygun olarak yapılmasıdır. Noterde, Tapuda, Sulh yargıcı vb.) Örnek :Evlilik, Taşınmaz satış sözleşmesi
2-Yazılı şekil: (Sözleşme el yazısı yada daktilo ile yazılmış olabilir) Örnek: Alacağın temliki sözleşmesi,
Not:Bir sözleşmenin hangi şekilde yapılacağı kanunda düzenlenmemişse, o sözleşme hiçbir şekle tabi değildir.
Temlik:Haktan vazgeçme hakkıdır.
Alacağın temliki: Alacağı devreden ile alacağı devralan arasında yapılan bir sözleşme ile alacağın, alacağı devralana geçirilmesini ifade eder. Borçlu bu temlik sözleşmesinin
dışındadır. Yazılı yapılması şarttır. Temlikin yasalarca yasaklanmamış olması gerekmektedir. Eski alacaklı, temlik edilen alacak açısında borç ilişkisinden çıkar. Alacağın temliki ile yalnızca bir tek alacak üzerindeki hak sahipliği değişir. Borçlu sözleşmenin yapılmasına katılamaz.
Müteselsil Borçluluk:Borçlular arasındaki teselsül borçlulardan her birinin sözleşme veya yasa gereği borcun tamamından sorumlu olduğu fakat borçlulardan birinin ifasıyla diğerlerinide borçtan kurtulduğu birlikte borçluluk halidir.
BUTLAN(HÜKÜMSÜZ):Yasanın emrettiği şekilde yapılmayan sözleşmeler, aksine hüküm mevcut değilse batıldır(hükümsüzdür)
Butlan sebebleri:
1-Ehliyetsizlik
2-Şekle aykırılık
3-Muvazaa
4-Sözleşmenin konusunun emredici hükümlere, kamu düzenine, örf ve adetlere, ahlaka, kişilik haklarına aykırı veya imkansız olması.
Butlanın sonuçları
1-Batıl işlemler kesin hükümsüzdür. Baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmazlar
2-Batıl İşlem belli bir zaman geçmesiyle veya butlan sebebinin ortadan kalkmasıyla geçerli hale gelmez. Gerekli şartlara uyularak yeniden yapılması gerekir.
3-Butlanı sadece taraflar değil yararı olan üçüncü kişilerde ileri sürebilir.
4-Butlan ileri sürülmemiş bile olsa davada yargıç butlan sebebini kendiliğinden (re’sen) dikkate alır.
SÖZLEŞMEDE İRADE İLE BEYAN ARASINDAKİ UYUMSUZLUK (UYGUNSUZLUK)
1-Bilerek (isteyerek) 2)Bilmeyerek(istenmeden)
a-Muvazaa a-Hata
b-Zihni kayıt b-Hile
c-Şaka beyanı c-Tehdit ve korkutma
Not: Aslında borç para vermek istemediği arkadaşına kıramadığı için borç veren bir kişinin
İradesi ile beyanı arasındaki uyumsuzluk zihni kayıttır. Yapmak istemediği halde korkutma (tehdit) dolayısı ile hukuki işlem yapan kişi, tehdidin etkisinin ortadan kalktığı tarihten itibaren 1 yıl içinde sözleşmeyi iptal etmezse sözleşmeye icazet vermiş sayılır.
İrade sakatlığı:Hata, hile, ikrah (korkutma, tehdit) gibi sebeplerle kişinin iradesi ile beyanı arasında istenmeden meydana gelen uyumsuzluk hallerine denir.
-Saik hatanın esaslı hata sayılması için hem objektif hem de subjektif koşulun gerçekleşmesi gerekmektedir. Sözleşmenin iptal edilmesine neden olmaz.
MUVAZAA (DANIŞIKLILIK)
Tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacı ile gerçek iradelerine uymayan bir işlem yapmaları ve görünürdeki bu işlemin kendilerini bağlamayacağı konusunda anlaşmalarıdır.
1-Mutlak muvazaa:Taraflar hiçbir hukuki işlem yapmak istememektedirler. 3. kişileri aldatmak amacı ile hukuki işlem yapmaktadırlar. Örn: icra takibindeki bir kişinin mallarını arkadaşına devretmesi
2-Nispi muvazaa:Taraflar aslında hukuki işlem yapmak istemektedirler. Fakat 3. kişilerden çekindikleri için bu işlemi başka işlemin arkasına saklamaktadırlar. Yani sözleşmeyi yapan tarafların, gerçek iradelerine uyan işlemi, görünürdeki bir işlem altına gizlemelerine denir. Örn. Büyük oğluna mallarını bağışlamak isteyen baba diğer çocuklarında çekindiği için büyük oğlu ile anlaşarak bağışlama işlemini satım işleminin arkasına gizlemesidir.
TEMSİL:Bir kişinin başka bir kişiyi başkalarının önünde savunması yada o kişi adına işlem yapması olayıdır. Temsilde üçlü ilişki vardır.
a-Yetki veren
b-Temsilci(mümessil)
c-Üçüncü şahıs
Yetki veren tek taraflı bir hukuki işlemle temsilciyi üçüncü şahısla işlem yapma kudretiyle donatmaktadır. Temsil bu özelliği ile vekaletten ayrılmaktadır.
Temsil türleri
a-Doğrudan (vasıtasız) temsil: Temsilci yetki veren hesabına ve adına davranıyorsa, doğrudan temsil söz konusudur. Temsilci beyan eder.
b-Dolaylı temsil:Temsilci, yetki veren hesabına, fakat kendi adına davranıyorsa dolaylı temsil söz konusudur.
Temsil hangi hallerde sonlanır?
-Temsil eden kişinin ölümü ile sonlanır.
-Temsil verenin ölümü halinde
-Sürenin dolması
Haksız fiil:Bir kişinin hukuka aykırı bir davranışla kasten veya ihmal sonucu başka bir kişiye zarar vermesidir.
Haksız fiilin unsurları:
1-Hukuka aykırı fiil
2-Zarar (Maddi veya manevi) Haksız fiilden doğan maddi ve manevi tazminat alacağı, zarar gören kişinin zararı ve sorumlu şahsı öğrenmesinden itibaren 1 yıl içinde zaman aşımına uğrar
3-Kusur: Kasten veya ihmal neticesinde olur.
-Müterafık kusur:Haksız fiil sorumluluğunda, zarar görenin fiilin meydana gelmesinde kusuru olmasıdır.
4-İlliyet (nedensellik) bağı:
Sebepsiz zenginleşme: Bir kişinin malvarlığına haklı bir sebep olmaksızın bir diğer kişinin malvarlığı aleyhine meydana gelen zenginleşmedir. Sebepsiz zenginleşme dolayısı ile bir iade
(geri verme) borcunun doğabilmesi için, dört unsurun varlığı gerekir.
1-Zenginleşme 2-Fakirleşme 3-İlliyet(nedensellik) bağı 4-Haklı bir nedenin bulunmaması,
Not: Sebebsiz zenginleşmeden doğan geri verme (iade) borcunun kapsamını belirlemede dikkate alınan unsur zenginleşen kişinin iyi niyetli olup olmadığıdır. Sebebsiz zenginleşmeden doğan alacak hakkı, fakirleşenin bu hakkını öğrendiği andan itibaren 1 yıl içinde zamanaşımına uğrar.
BORCUN İFASI (ÖDEMESİ)
Borcu sona erdiren sebepler
1-İfa (ödeme)
2-İbra :Alacaklının borçluyla yaptığı sözleşme ile alacağından vazgeçerek borçluyu borçtan kurtarmasıdır. Alacaklı iflas etmişse borçluyu ibra edemez. İbra ile borç sona erer.
3-Zamanaşımı
4-Kusursuz imkansızlık
5-Tecdit(yenileme):Mevcut bir borcun yeni bir borç meydana getirerek sona erdirilmesidir. Tecdit tarafların anlaşması ile olur.
6-Takas:İki kişi arasında aynı cinsten karşılıklı borçların bunlardan birinin tek taraflı beyanı ile sona erdirilmesidir. Bir kimsenin takas hakkına sahip olabilmesi için Karşı tarafa hem borçlu hem de ondan alacaklı olması gerekir. Buna karşılılık şartı denir. Tarafların birbirlerinden olan alacaklarının aynı cinsten olması, borçların istenebilir (muaccel) olması, takastan feragat edilmemiş olmaması gerekir.
7-Alacaklı ile borçlu sıfatlarının birleşmesi: Alacaklı ve borçlu sıfatının bir kişide toplanması halinde borç sona erer
Not: Para borcu: alacaklının ikametgahının bulunduğu yerde ödenir. Parça borçları sözleşme yapılırken o parçanın bulunduğu yerde ödenir. Diğer tüm borçlar, Borcun doğma zamanında borçlunun oturduğu yerde(borçlunun ikametgahında)ifa olunur.(Aranacak borçlar)
TEMERRÜD (DİRENME):
Alacaklının temerrüdü:Alacaklının haklı bir neden olmaksızın borçlunun edimini reddetmesidir. Yani borçlunun, borcun usulune uygun şekilde ifa edilmesini teklif etmiş olmasına rağmen, alacaklının bu teklifi haklı bir neden olmadan reddetmesidir. Alacaklı temerrüdünün en önemli sonucu tevdi veya sözleşmenin feshi yolu ile borçluya borçtan kurtulma imkanı vermesidir.
Borçlunun temerrüdü:İfası mümkün muaccel bir borcun borçlu tarafından zamanında yerine getirilmemesidir. Borçlunun temerrüdü halinde ödenecek gecikme tazminatı hesaplanırken dikkate alınacak tarih borçlunun mütemerrit sayıldığı tarihtir.
Temerrüt faizi: Para borcunun zamanında ödenmemesi durumunda bu gecikme nedeni ile ödenmesi gereken faize denir.
SÖZLEŞME TİPLERİ
A-Tipik (isimli) sözleşmeler
1-Devir borcu(hakkı) doğuran sözleşmeler:Örn: trampa(takas), bağışlama vaadi sözleşmesi, satım sözleşmesi
Satım sözleşmesi türleri;Taşınmaz satımı, taşınır satımı, taksitle satım, artırma ile satım
2-Kullandırma sözleşmeleri: örn Kira ,ariyet sözleşmesi(bir malın başkasına bedava ücretsiz kullandırılması ivazsız yani bedelsiz) karz sözleşmesi(ödünç verilen demektir.Mülkiyet ödünç alana geçer ama aynı şekilde geri vermek durumundadır. Tüketim içindir. Para veya eşya gibi)
3-İş görme sözleşmeleri: Örnek:İstisna (eser) sözleşmesi(müteahhidin ücret karşılığında eser ortaya çıkarmayı borçlandığı sözleşme), hizmet (iş) sözleşmesi, Vekalet sözl.
4-Saklama (muhafaza) sözleşmeleri:örn: otelci ve hancıya tevdi sözleşmesi, ardiye sözleşmesi, vedia sözleşmesi(Örn:Vestiyere ceket bırakmak, bir nevi emanet)
5-Teminat sözleşmeleri:örn kefalet ve rehin sözleşmesi
6-Talih ve tesadüfe bağlı sözleşmeler:örn: kumar ve bahis kaydı, ölünceye kadar bakma sözleşmesi
7-Ortaklık(şirket) sözleşmeleri:
B- A tipik(isimsiz) sözleşmeler:
Örnek: Kapıcı sözl,hakem sözl,arsa payı karşılığı kat sözl, Factoring. Franchising
Kefalet nitelikleri:
1-Ferilik:kefalet geçerli bir asıl borca bağlı olarak hüküm ifade eder. Asıl borç sona erince kefalette sona erer.
2-Talilik:Kefalet tali, yani ikinci derecede bir akittir. İlk planda söz konusu olan asıl borçlunun takibidir.
3-İvazsızlık:kefalet akdi kural olarak sadece kefile yükümlülük yükler.
Not:Borçlar kanununa göre; kefilin en çok kefalet sözleşmesinde yazılı olan tutarla sorumlu tutulmasına Belli miktarla sınırlı sorumluluk denir.
Kefalet Türleri
1-Adi kefalet:Müteselsil olarak borç altına girildiğinin açıkça belirtilmediği veya kanunlarda açıkça müteselsil kefaletin kabul edilmediği hallerde olur. (kefilin kefilliğini bilmemesi)
2-Müteselsil kefalet:Alacaklının asıl borçlu yerine değil kefile başvurma hali
3-Birlikte kefalet:Bir borca birden fazla kişinin kefil olması
4-Kefile kefalet:Kefile kefil olma durumu
5-Rücua kefalet:İlk kefile karşı asıl borçlunun ödeme gücünün tekeffül ettiği kefalet türüdür. Kefilin asıl borçludan ödediği parayı istemesi
Taşınmaz satımı hükmü doğuran sözleşmeler
1-Taşınmaz satım vaadi sözleşmesi
2-Şufa sözleşmesi
3-Vefa sözleşmesi
4-İştira sözleşmesi
Müeccel borç: Vadesi gelmemiş borç, Muaccel borç: Vadesi gelmiş borç
-NOTLAR-
Factoring sözleşmesi karma bir sözleşmedir. Üçlü ilişki vardır. factor hizmeti talep eden müşteri, müşterinin alacaklarını satın ve devralan factor ve müşterinin alacaklarına yönelmiş olduğu üçüncü şahıs borçludur.
-Tasarruf işlemi:Borçlar hukukunda bir hakkın devri, değiştirilmesi ya da sona erdirilmesi sonucunu doğuran işlemlere denir.
-Hukuki işlem: Hukuki sonuç doğurmaya yönelik irade açıklamalarına denir.
-Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 yıl içinde zamanaşımına uğrar.
Zapta karşı tekeffül: Satım akdinin kurulduğu sırada bir üçüncü kişinin, mevcut bir üstün hak nedeni ile, satılanı alıcının elinden almasından satıcının sorumlu olmasına denir.
Zapta karşı tekeffül borcunun doğması için gerekli unsurlar
a-Satım akdi kurulduğu anda zaptı sağlayan bir hakkın bulunması
b-Zaptın ispatı
c-Alıcının zapt tehlikesini, satım akdinin yapıldığı sırada bilmemesi
d-Satılanın alıcıya teslim edilmesi
-Borçlunun borcunu tanıması (ikrar etmesi) halinde zamanaşımı süresi kesilir.
İştira hakkı:Hak sahibine tek taraflı irade açıklamasıyla bir taşınmazın alıcısı olabilme yetkisi veren ve yenilik doğuran hakka denir.
Vefa hakkı:Taşınmazını başkasına temlik etmiş olan kişiye, tek taraflı irade açıklaması ile o taşınmazı geri alabilme yetkisi veren hakka denir.
Şufa hakkı(Ön alım hakkı):Hakkın bulunduğu taşınmazın satılması halinde, onu diğer alıcılara tercihen alabilme hakkıdır.
İntifa hakkı:Mülkiyeti başkasına ait bir mal yada hak üzerinde belirli kişilere tanınan yararlanma hakkıdır. Hak sahibinin ölümü ile sona erer. Mirasçılara geçmez ayni bir haktır.
Finansal kiralama(leasing): Uzun süreli kira aracılığı ile yatırım finansmanı sözleşmesidir. İki tarafada borç yükleyen sürekli bir sözleşmedir. Şekle tabi ve ivazlı(karşılığı olan) bir sözleşmedir. Borç doğuran bir sözleşmedir.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.