Karadeniz Bölgesi

dersnotlari

Administrator
Yönetici
KARADENİZ BÖLGESİ





Doğuda Gürcistan sınırından batıda Adapazarı Ovası’nın doğusuna kadar uzanır. Türkiye yüz ölçümünün %18ini kaplar.Alan olarak 3. büyük bölgemizdir.Çeşitli jeolojik zamanlarda oluşmuş arazisi olsa da bugünkü görünümünü 3.jeolojik zamanda meydana gelen Alp orojeneziyle oluşmuş yüksek dağlar ve çöküntü ovaları oluşturur.Kuzey Anadolu Dağları diye nitelendirilen dağlar yer yer iki sıra yer yer üç sıra uzanır.





Karadeniz Bölgesinin Dağlık Ve Aşırı Eğimli Olmasının Sonuçları


· Tarımda makine kullanımı zordur.


· Bol yağış ve aşırı eğimden dolayı heyelanların en çok görüldüğü bölgedir.


· Kırsal yerleşmeler dağınıktır.


· Yol yapım giderleri fazladır.


· Gerçek alanı ile izdüşüm alanı arasındaki fark fazladır.


· Kentler kıyıda toplanmış birbirine yakın ve güçlüdür


· Akarsuların hidroelektrik gücü fazladır.


· Tarım alanları az olduğu için tarımsal nüfus yoğunluğu fazladır.





Karadeniz Bölgesi’nde dağların kıyıya paralel uzanmasının sonuçları


· Az girintili çıkıntılı, falezli, boyuna kıyı tipi görülür. Doğal limanlar,koylar azdır.Deniz turizmi gelişmemiştir.


· Kıyı ile iç kesimler arasında ulaşım zordur. Ulaşım Zigana, Kop, Ilgaz geçitlerinden sağlanır.


· Kıyıda nemli, ılıman iklim görülürken iç kesimlere geçilince iklim karasallaşır.


· Kıyılar bol yağış alır. Çay, fındık, mısır tarımı yapılır.


· Dağların kıyıya dönük yamaçlarında ormanlar yoğundur ve kıyıdan itibaren başlar.


· Kıta sahanlığı dar, kıyıların derinliği fazladır.


· Orografik yağış görülür.





KARADENİZ VE KIYI ÖZELLİKLERİ


· Kıyılarda girinti çıkıntı azdır.


· Kuş uçuşu en uzun kıyılarımızdır.


· Doğal liman Sinop hariç yoktur.


· 200 metreden daha derinlerde canlı yaşamaz.


· Özellikle doğu ve batı Karadeniz kıyılarında kıyı şekillenmesinde dalgalar etkilidir.





BÖLGENİN BÖLÜMLERİ





Karadeniz bölgesi 3 bölüme ayrılır.





Doğu Karadeniz Bölümü


Karadeniz bölgesinin en dağlık bölümüdür.Dağları iki ayrı sıra halinde kıyıya paralel uzanır.Dağların yükseltisi doğuya doğru artar.Dar kıyı ovasının hemen gerisinde Giresun ve Rize dağları yer alır.Bu dağlara Doğu Karadeniz Dağları da denir.





· Rize dağları üzerinde Kaçkar tepesi(3932m)Bölümün en yüksek noktasıdır.


· Kıyıdaki dağ sıralarının güneyinde Çoruh-Kelkit Vadisi uzanır. Bu vadi Kuzey Anadolu fay hattı üzerinde bulunur, önemli deprem alanlarındandır.


· 2. sırada yer alan dağlar fazla yüksek değildir. Bunların başlıcaları; Çimen, Kop, Mescit ve Yalnızçam’dır.


· Ulaşım bazı vadi ve geçitlerden sağlanır. Trabzon’u Gümüşhane’ye bağlayan Kalkanlı Geçiti (Zigana)ile Bayburt’u Erzurum’a bağlayan Kop Geçiti ulaşımda önemli rol oynar.


Karadeniz Bölgesi’ndeki dağların büyük bir bölümü 3.zaman Alp-himayala orojeniziyle kıvrılmıştır. 3.zamanın sonu 4.zamanın başlarında yan basınçlara uğrayarak kırılmıştır. Bu kırılma sonucunda iç bölge ovaları faylarla parçalanmış,deprem alanlarına dönüşmüştür.Böylece çöküntü ovalarda Türkiye’nin en uzun fay hattı olan Kuzey Anadolu Fay hattı oluşmuştur.


4.zamanın başlarındaki epirojenez hareketler sonucunda meydana gelen yükselmelerle kıyıda taraçalar, dağlarda vadiler oluşmuştur. Epirojenik çökmeler sonucunda ise Zonguldak kömür havzası sular altında kalmıştır.








İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ





Bölümün kıyı kesiminde yazlar serin kışlar ılımandır.Bunun nedeni Kafkas Dağlarının Sibirya üzerinden gelen soğuk havayı engellemesi ve fön rüzgarlarının ılıtıcı etkisidir.Kıyı kesimi bol yağış alır.Denizin ılıtıcı etkisi iç kısımlara giremez.Bu nedenle iç kısımlara doğru gidildikçe iklim karasallaşır.Burada yazlar sıcak kışlar soğuk ve kar yağışlıdır.Don olayları ve sıcaklık farkları artar,yağış miktarı azalır.











· Türkiye’de yağış miktarının ve bulutluluğun en fazla,sıcaklık farklarının en az olduğu bölgedir.


· Kuvvetli eğim,bol yağış,killi tabaka ve bu tabakaların eğim yönünde uzanması bölümde sık sık heyelan olaylarına neden olur.


· Her mevsim yağışlı olmasına rağmen en fazla yağış sonbahardadır.Bunun nedeni yaz mevsiminin bitmesi yüksek dağ yamaçlarının soğumasına bağlı olarak bu dağ yamaçları boyunca yükselen nemli havanın hızlı bir şekilde soğuyarak yağış oluşturmasıdır.


· Doğu Karadeniz Bölümü’nde yağışların fazla olmasının nedeni dağların yüksek ve kıyıdan itibaren başlaması ile bu dağların denizden gelen hakim rüzgar yönüne dik uzanmasıdır.























· Rize’nin(2400mm)Trabzon’dan(850mm)daha çok yağış almasının nedeni şekilde görüldüğü gibi Kaçkar Dağları’nın hakim rüzgar yönüne dik durması ve yükseltilerinin daha fazla olmasıdır.























Hakim bitki örtüsü ormandır. Deniz seviyesinden itibaren geniş yapraklı gür ormanlar yer alır. Bu ormanlar arasında şimşir,kızılcık,orman gülü gibi ağaççık türleri de yer alır.Yükselti arttıkça iğne yapraklı yıl boyunca yeşil kalabilen ağaçlara rastlanır.Köknar,karaçam,sarıçam ve ladin en yaygın görülen ağaçlarıdır.





AKARSULARI VE GÖLLERİ





AKARSULARI: Çoruh(Tortum,Oltu),Melet,Harşit





GÖLLER: Tortum,Sera heyelan set gölleridir.Uzun Göl ise alüvyal set gölüdür.


NÜFUS VE YERLEŞME


· Bölümde kırsal yerleşme fazla kentsel yerleşme azdır. Tarım toprakları az(yerşekilleri dağlık ve engebeli olduğu için) tarımla uğraşan insan sayısı fazla olduğundan tarımsal nüfus yoğunluğu fazladır. Nüfus daha çok kıyıda toplanmıştır.


· Yerşekillerinin engebeli, su kaynaklarının bol olması kırsal yerleşmenin dağınık olmasına yol açmıştır.


ÖNEMLİ TARIM ÜRÜNLERİ VE HAYVANCILIK


· Kıyıda çay ve fındık önemli tarım ürünleridir. Çay bahçeleri Hopa’dan Giresun’a kadar uzanır.Türkiye üretiminin %100’ünü sağlar.


· Fındık Giresun’da bir monokültür bitkisi haline gelmiştir. Ülkemiz üretiminin %80’i Karadeniz Bölgesi’nden sağlanır.


· Ayrıca mısır, patates, tütün Rize çevresinde turunçgil ve zeytin, iç kesimlerde buğday arpa patates üretilir.


· Kıyıda ve dağlık alanlarda yaz yağışı alan yerlerdeki gür otlaklarda büyükbaş hayvancılık, iç kesimlerde küçükbaş hayvancılık yapılır.


· Tarım arazileri dar olduğu için ülkemizde balıkçılığın en yoğun olarak yapıldığı bölümdür.


· Nüfus yoğunluğunun en fazla olduğu yöre Trabzon’dur. İran transit yolunun ulaştığı liman olması bunda etkilidir.


· En fazla göç gönderen bölüm olma özelliğini uzun yıllar devam ettirmiştir.


· İç kesimlerde kışın fazla kar yağar. Türkiye’de en fazla kar yağışının görüldüğü bölümdür. İç kesimlerde buğday ve arpa ekilir. Hayvancılık önemli bir geçim kaynağıdır.


· Kurşun, çinko, bakır, manganez yer altı kaynaklarıdır.


· Murgul, Espiye ve Borçka’da bakır çıkarılır.


· Türkiye bakır çıkarılımının yaklaşık olarak yarısı buradan yapılır.


· Doğu Karadeniz Bölümü’nde yer alan başlıca sanayi kuruluşları; çimento,Aksu(Giresun) kağıt fabrikası,Murgul Bakır Arıtma Tesisleri,Fındık ve Çay işleme Tesisleridir.Son yıllarda bitkisel yağ(mısırözü,fındıkyağı,soya yağı) işletmeleri de kurulmuştur.


ORTA KARADENİZ BÖLÜMÜ


Bölümün yüzey şekilleri oldukça sadedir. Bölümde yer alan Canik Dağları batıya doğru gidildikçe kıyıdan uzaklaşır. Bu dağların yüksekliği yaklaşık 1000-1500 metredir.


· Canik Dağları Kızılırmak ve Yeşilırmak nehirleri tarafından vadilere parçalanmıştır. Bu nedenle kıyı ile iç kesim arasında ulaşım kolaydır.


· Kıyıda Kızılırmak Nehri’nin oluşturduğu Bafra, Yeşilırmak Nehri’nin oluşturduğu,Çarşamba delta ovaları bulunur.Bölümün iç kesimlerinde Kuzey Anadolu Fay hattı üzerinde, tektonik oluşumlu Çorum,Merzifon,Suluova,Turhal,Tokat,Taşova,Erbaa,Niksar ovaları yer alır.


İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ


· Orta Karadeniz Bölümünde dağların yüksek olması nedeniyle deniz etkisi iç kısımlara kadar sokulur. Kıyı ile iç kesimler arasında iklim farklılığı belirgin değildir. Kıyı kesiminde yazlar serin, kışlar ılıman ve her mevsim yağışlıdır. Yağış miktarı 800m civarındadır. İç kısımlarda ise 500 m’nin altına düşer.Yazları sıcak,kışlar soğuk ve kar yağışlı geçe


· Bölümün kıyı kesiminde ormanlar geniş yer kaplar. İç kesimlere doğru gidildikçe ormanlar seyrekleşir ve yerini bozkırlar alır.


· Orta Karadeniz Bölümü’nün akarsuları üzerinde sulama ve enerji üretimi amaçlı barajlar yapılmıştır. Başlıcaları:Almus,Hasan Uğurlu,Suat Uğurlu ile Altınkaya ve Derbent baraj ve hidroelektrik santralleridir.


NÜFUS VE YERLEŞME


· Bölümde nüfus, kıyı ile iç kesimdeki ovalarda toplanmıştır. Yerşekli tarım ve yerleşmeye elverişli olduğundan toplu yerleşme yaygındır. Ovalarda kurulan yerleşim birimlerinde nüfus yoğunluğu fazladır.


· Samsun bölümün ve bölgenin en büyük kültür ve ticaret merkezidir. Kıyıyı iç kesimlere bağlayan yolların başlangıcında yer alır. Önemli bir limandır.


· Amasya bir turizm ve kültür merkezidir.


· Tokat, İç ve Doğu Anadolu’yu Karadeniz’e bağlayan yolların kavşağında bulunur.


ÖNEMLİ TARIM ÜRÜNLERİ VE HAYVANCILIK


· Bölümde yerşekillerinin ve iklimin etkisiyle tarım ürünleri çeşitlidir. Kıyı kesiminde; mısır, fındık, soya fasulyesi ve tütün yetiştirilir. İç kesimlerde ise şeker pancarı, buğday,çeltik,elma ve üzüm önemli tarım ürünleridir.


· Kıyı kesimlerde balıkçılık, iç kısımlardaki bozkırlarda ise küçükbaş hayvancılık yapılır.


· Bölümün en önemli yeraltı zenginliği Merzifon, Havza ve Çeltek’te çıkarılan linyittir.


· Orta Karadeniz’de sanayi gelişmiştir. Şeker, sigara, dokuma, çimento fabrikaları ve Samsundaki bakır işletmeleri başlıcalarıdır.


BATI KARADENİZ BÖLÜMÜ


Bölümde dağlar üç sıra halindedir. Kıyının hemen gerisinde küre dağları ortada bolu Ilgaz Dağları güneyde ise Köroğlu Dağları yer alır. Dağların yüksekliği güneyde 2500m yi bulur. Dağ sıralarının arasında dar ve uzun vadiler vardır. Devrez Vadisi Marmara Bölgesi’ne uzanan Kuzey Anadolu Fay hattının devamıdır. Kastamonu Bolu ve Düzce ovaları başlıca düzlüklerdir.


İklim Ve Bitki Örtüsü


· Bölümün kıyı kesiminde yağış miktarı Orta Karadeniz Bölümünden fazla Doğu Karadeniz Bölümü’nden azdır.


· Yağışın bu şekilde farklılaşmasında yükseklik ve hakim rüzgar yönü etkili olmuştur.


· Bölümde yazlar sıcaktır kışlar ise diğer bölümlere göre soğuk geçer. Bunun temel nedeni Balkanlar üzerinden gelen soğuk hava kütlelerinin açık olmasıdır.İç kesimlerde iklim karasaldır.Kıyı kesiminde yıllık yağış miktarı yaklaşık 1200mm yi bulur.
































· Ormanlar geniş yer kaplar. Bölümde iğne yapraklı ormanlar daha fazladır.İç kesimlere doğru ormanlar seyrekleşir.


· Bartın Çayı ağız kısmında küçük gemilerin işlenebildiği tek akarsuyumuzdur. Bölümde Sakarya Nehri üzerinde Gökçekaya ve Sarıyar baraj gölleri ile heyelan sonucu oluşmuş set gölleri vardır. Bunların başlıcaları Abant ve Yedigöllerdir.


· Zonguldak taş kömürü yataklarının işletilmeye başlanması ile kara ve demir yolu bağlantısı sayesinde gelişmiş bir liman kentidir.


· Sinop, Karadeniz kıyısındaki tek liman olmasına karşılık, dağların kıyının hemen gerisinde yükselmesi ve iç kesimlerle ulaşımın zayıf olması nedeniyle gelişememiştir.


· Karabük ve Ereğli, demir-çelik fabrikaları sayesinde gelişmişlerdir.


Ülkemizdeki ilk demir-çelik fabrikası Karabük’te kurulmuştur.





ÖNEMLİ TARIM ÜRÜNLERİ VE HAYVANCILIK


· Bölümün tarım faaliyetleri Doğu ve Orta Karadeniz Bölümlerine göre daha az gelişmiştir. Mısır, buğday, pirinç, tütün, şekerpancarı, keten, kenevir ve fındık yetiştirilir.


· Balıkçılık pek gelişmemiştir. İç kısımlarda hayvancılıkta yapılır. Bolu çevresinde kümes hayvancılığı gelişmiştir. Ormancılık önemli bir geçim kaynağıdır.


· Bölümün en önemli yeraltı zenginliği taşkömürüdür. Üretim zor koşullarda yapılır; nedenleri; kömür yataklarının kırıklarla parçalanması ve teknolojinin eski olmasıdır. Son yıllarda çıkarım azalmıştır. Küre’den bakır, Bolu Yöresi’nden linyit çıkarılır.


· Bölüm, taşkömürünün varlığı ile demir-çelik sanayi merkezi haline gelmiştir. Başlıca sanayi kuruluşları:Demir-Çelik(Karabük-Ereğli),orman ürünü işleyen fabrikalar(Bolu,-Düzce-Ayancık) ile kağıt fabrikaları(Zonguldak-Çaycuma ve Kastamonu-Taşköprü)dır.





KARADENİZ BÖLGESİ’NİN TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ YERİ


Bölgenin engebeli bir araziye sahip olması ulaşım ekonomik özelliklerini genellikle olumsuz etkiler. Bu durum bölgenin özellikle doğu bölümünde yaşayan kırsal nüfusun büyük şehirlere ve başka bölgelere göç etmesine neden olur.


· Çay üretiminin %100ünü, fındık üretiminin %80’ini, mısırın %25’ini kenevirin %95’ini, tütünün %15’ini,pirincin %46’sını karşılayan Karadeniz Bölgesi ülkemizin tarımsal üretimine önemli katkılar sağlar. Fındık ve tütün başlıca ihraç ürünlerindendir.


· Bölge ülke orman rezervinin 4/1’inden fazlasına sahiptir bu nedenle orman ürünleri üretimi önemlidir.


· Ülkemizde balığın üretiminin önemli bir bölümü Karadenizden sağlanır. Son yıllarda kurulan balık üretme çiftliklerinde de çeşitli su ürünleri yetiştirilmektedir.Kümes hayvancılığı ve arıcılıkta önemli gelir kaynaklarındandır.


· Bölgenin Türkiye üretimine en büyük katkısı maden çıkarma ve işleme alanındadır. Ülkemizin taşkömürü üretiminin %100 ünü bakır üretiminin %50sini,balığın%67sini,balın %31ini ,ormanın%26-27’sini Karadeniz Bölgesi karşılar.Bölgeye yetecek kadar linyitte çıkartılır.





ENDÜSTRİ


Bölge yeterince sanayileşmemiştir.Türkiye sanayisinin ancak %7,3 üne sahiptir.Özellikle ulaşım zor,pazarın yetersiz ve sermayenin yeterince olmaması sanayiyi engellemiştir.


· Demir-Çelik:Karabük ve Ereğli(taşkömüründen dolayı burada kurulmuştur.)


· Bakır işletmeleri:Samsun,Murgul


· Sigara:Samsun,Tokat


· Şeker:Tokat,Turhal,Amasya,Kastamonu,Çorum


· Çay İşletme:Rize,Trabzon,Artvin


· Fındık:Ordu,Giresun,Samsun


· Kağıt:Giresun,Zonguldak,Kastamonu


· Orman Ürünleri:Bolu,Düzce,Sinop,Kastamonu





TURİZM POTANSİYELİ


Kıyıların her mevsim yağışlı geçmesi nedeni ile deniz turizmi pek gelişmemiştir.Ayrıca enlem etkisi ile deniz turizmi mevsimi Akdeniz Bölgesi’ne oranla geç başlar erken biter.


· Abant,Yedigöller(Bolu)ve Uzungöl(Trabzon)doğal güzellikleridir.


· Bölgedeki başlıca kış turizmi merkezleride Bolu-Kartalkaya,Ilgaz dağlarıdır.


· Kızılcahamam,Havza,Düzce’deki kaplıcalar sağlık turizmi açısından önemlidir.Çoruh nehri üzerinde de Rafting sporu yapılır.


· Safranbolu evleri,Sümela Manastırı bölgede turist çeken eserlerdir.


· Bölgede yayla ve dağcılık turizmine yapılacak yatırımlarda turizm gelirlerini arttıracaktır.





BÖLGENİN NÜFUS ÖZELLİKLERİ


· Nüfusumuzun %12,5 i bu bölgededir.


· Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının altındadır.


· Kentleşme oranı az,kırsal nüfus fazladır.


· Kırsal alanda dağınık yerleşme daha çok doğu bölümünde yaygındır.


· Konutlarda kullanılan yapı malzemeleri daha çok ahşaptır.
 
Üst