Topografya ve Kayaçlar konu özeti

dersnotlari

Administrator
Yönetici
Coğrafya dersi Topografya ve Kayaçlar konusu özeti

Topografya ve Kayaçlar
Kayaçlar
  • Kayaçlar bir yada birden fazla mineralin bir araya gelmesiyle oluşmuş yer kabuğu kütlesidir.
  • Kayaçlar oluşumlarına göre üç grupta toplanır.
Püskürük (Magmatik) Kayaçlar
  • Püskürük kayaçların ortak özellikleri magmanın katılaşması ile oluşmasıdır.
  • Magmanın katılaştığı yere göre ikiye ayrılır:
a) İç Püskürük Kayaçları
  • Yer kabuğunun derinlerindeki magma yeryüzüne çıkarken yer kabuğundaki çatlaklara girer ve bırada soğur.
  • Bunlara derinlik kayaçları da denir. Açık renkli ve iri tanelidir.
  • Bu taşların en yaygın olanı granittir. Dış kuvvetlerin etkisiyle zamanla ortaya çıkan granitli bölgeye tor topografyası denir.
  • Diğer önemli iç püskürük kayaçları, siyanit, diyorit ve gabro
b) Dış Püskürük Kayaçları
  • Magmanın hareketi sırasında yer kabuğunu geçip yeryüzüne püskürmesiyle oluşur.
  • Koyu renkli ve ince tanelidir.
  • Bu kayaçlara örnek: andezit, bazalt, riyolit, trakit’tir.
Tortul Kayaçlar
  • Dış kuvvetler tarafından aşındırılıp biriktirilen maddelerin geride bıraktığı çökeltilerin, bitki ve hayvan kalıntılarının taşlaşmasıyla oluşan kayaçlardır.
  • En önemli özelliği fosil bulundurmasıdır ve üçe ayrılır:
a) Fiziksel Tortul Kayaçlar
  • Dış kuvvetler ile taşınan kil, kum, çakıl gibi materyallerin göl, deniz, okyanus tabanında birikip sıkışmasıyla oluşan kayaçlar.
  • Kiltaşı, kumtaşı ve çakıltaşı bunlara örnektir.
b) Kimyasal Tortul Kayaçlar
  • Su içinde kimyasal yollarla eriyip çökelen mineraller kalker, sarkıt, dikit, alçıtaşı, kayatuzu, sütun, traverten ve bor oluşturur.
c) Organik Tortul Kayaçlar
  • Bitki ve hayvan kalıntılarının zamanla taşlaşmasıyla oluşur. Kömür buna örnektir.
Başkalaşım Kayaçlar
Şiddetli sıcaklık ve basınç altında tortul ya da püskürük kayaçların değişikliğe uğrayarak başka kayaçlara dönüşmesidir.
Kalker - Mermer
Granit - Gnays
Kiltaşı - Şist
Kumtaşı - Kuvarsit
Kömür - Elmas
Kayaç Dönüşümü
  • Kayaçlar sürekli olarak birbirleri ile dönüşüm içindedir.
  • Püskürük kayaçların bir bölümü sıcaklık ve basınç ile matemorfik kayaçlara dönüşür. Bir bölümü işse fiziksel ve kimyasal ayrışmadan sonra birikerek tortul kayaçlara dönüşür.
  • Tortul kayaçlar da sıcaklık ve basnıç etkisiyle metamorfik kayaçlara dönüşebilir.
  • Metamorfik kayaçlar ise bir yandan derinlere sürüklenerek magmaya karışır, diğer yandan da ayrışma-taşınma-birikme süreçleriyle tortullaşır.
Bazı Kayaçların Kullanım Alanına Örnekler
Püskürük Kayaçların Kullanımı

  • İlk çağlarda volkan camları, ok ve mızrak ucu için
  • Günümüzde granit ve siyenit zemin kaplama için
  • Sünger taşı(pomza) ve perlit ısı yalıtımı için
Tortul Kayaçların Kullanımı
  • Kumtaşı ve kireçtaşı inşaat malzemesi olarak
  • Kireçtaşı ve kiltaşı çimento, jips alçı yapımı için sanayide kullanılır.
  • Kömür ısınma amaçlı kullanılır.
Başkalaşım Kayaçların Kullanımı
  • Mermer ve arduvaz en yaygınlarıdır.
  • Arduvaz ile zemin, çatı ve kaldırım, bilardo masaları ve kara tahtalar kaplanır.
 
Üst